«UZA test robot die koorts meet en mondmasker controleert», kopten de kranten vorig jaar. Het Universitair Ziekenhuis Antwerpen startte in mei 2020 met het uittesten van de Cruzr Health, een schattige robot die de taken van het zorgpersoneel moest verlichten: toegangstickets scannen, de koorts van bezoekers meten en ook detecteren of iedereen wel het verplichte mondmasker droeg.
En daar blijft het niet bij. ‘Cruzr’ kan ook surveilleren op andere afdelingen, administratieve taken uitvoeren of voor animatie ingezet worden op bijvoorbeeld de kinderafdeling. «Hij kan automatisch naar de kinderafdeling rijden om een verhaal voor te lezen», klonk het bij de ontwikkelaars Digitopia en Zorabots.
Maar het Nederlandse Centrum voor Ethiek en Gezondheid schrijft in haar rapport ‘De ethiek van e-health’ dat zorgrobots de hoge verwachtingen nog niet waar maken. «Er zijn nauwelijks robots die zorgverleners fysieke taken uit handen nemen en robots voor sociale interactie en cognitieve ondersteuning zijn beperkt in wat ze kunnen», schrijven de onderzoekers. «Het zou pas echt verschil maken als een robot dingen kan als een bed opmaken. Maar daar zijn we nog heel erg ver vandaan.»
De onderzoekers wijzen er bovendien op dat het gebruik van robots de waardigheid van mensen kan aantasten. «Robots die zijn ontworpen om taken over te nemen als eten geven en tillen, kunnen de zorgontvanger het gevoel geven als object behandeld te worden.» Aan de andere kant zijn de onderzoekers van mening dat de robots de zorgontvangers een groter gevoel van zelfstandigheid en autonomie kunnen geven. «Doordat ze ondersteund worden door een robot, kunnen ze dingen zelf doen.»
Een bijkomend probleem, zo staat in het rapport, is dat de robots patiënten in hun keuzevrijheid kunnen beperken. «Een robot kan bijvoorbeeld aansturen op gezonde keuzes, vanuit de aanname van de ontwikkelaar dat dat de beste keuze is. Maar daarmee ontneemt hij de zorgontvanger de vrijheid om zelf een keuze te maken. Een menselijke zorgverlener kan de situatie inschatten en uitzonderingen maken.»
Om de kwaliteit van de langdurige zorg te verbeteren en in te spelen op het personeelstekort moet het gebruik van zorgrobots verder ontwikkeld en onderzocht worden, zo ijveren de onderzoekers. «Zorgen is meer dan alleen praktische zorgtaken uitvoeren. Het gaat ook over betrokkenheid, zorgzaamheid, waardigheid, respect, afhankelijkheid en betekenisvol contact. Zorgrobots hebben invloed op die waarden – ook al dienen ze niet als vervanging van menselijke zorgverleners, maar als toevoeging. De relatie tussen de zorgverlener en de zorgontvanger verandert namelijk door die toevoeging. Een punt om voortdurend rekening mee te houden.»
